To okres realizacji określonego przez Prezesa Rady Ministrów w listopadzie 2007 r. w „expose” założenia pełnego uzawodowienia stanów osobowych Sił Zbrojnych RP tak, aby w 2010 r. służbę wojskową pełnili wyłącznie żołnierze – ochotnicy.
Postawione przez Premiera zadanie determinowało w Siłach Zbrojnych RP w latach 2008 – 2009 zmiany w zasadach naboru do służby wojskowej tj. całkowite odstąpienie od powoływania do obowiązkowych form służby wojskowej oraz wypracowanie nowych zasad naboru kandydatów do ochotniczych form służby wojskowej oraz ich organizacji.
Wiodącym dokumentem dla inicjacji działań organizacyjnych i legislacyjnych w obszarze profesjonalizacji stanów osobowych Sił Zbrojnych RP nie tylko w obszarze resortu Obrony Narodowej lecz również w innych resortach i organach administracji rządowej w latach 2008 – 2009 był przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 5 sierpnia 2008 r. „Program profesjonalizacji Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej na lata 2008 – 2010”.
Zgodnie z tym „Programem …” docelowo służbę wojskową ma pełnić 100 tys. żołnierzy zawodowych i służby kandydackiej oraz do 20 tys. żołnierzy rezerwy w ramach Narodowych Sił Rezerwowych. Stąd też zaistniała potrzeba przebudowy struktury wewnętrznej Sił Zbrojnych RP, dostosowując ją do nowych uwarunkowań wynikających z przyjętych założeń. Proces ten, ze względu na konieczność zachowania zdolności Sił Zbrojnych RP do wykonania konstytucyjnych zadań, został rozłożony w czasie.
Zgodnie z postanowieniami Rządu, w 2009 r. nastąpiło stopniowe ograniczanie liczby żołnierzy zasadniczej służby wojskowej, zwolnienie do rezerwy ostatnich żołnierzy odbywających tę służbę nastąpiło w sierpniu 2009 r.
Ponadto trwał intensywny proces legislacyjny mający na celu wprowadzenie przepisów umożliwiających uzawodowienie stanów osobowych i zawieszenie obowiązku odbywania zasadniczej służby wojskowej. Jednocześnie trwało przygotowywanie jednostek wojskowych do funkcjonowania w warunkach służby ochotniczej.
Przeprowadzenie procesu profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP wymagało w 2009 r. przede wszystkim szerokich zmian w obowiązującym systemie prawnym, w tym przede wszystkim w ustawie o powszechnym obowiązku obrony RP i ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a ponadto w ustawie o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP oraz innych ustawach dotyczących spraw wojska, w tym opracowania nowej ustawy o dyscyplinie wojskowej. Zmiany te musiały uwzględnić nie tylko funkcjonowanie Sił Zbrojnych, ale również dotyczyć rozwiązań systemowych związanych z filozofią dobrowolnego nawiązania stosunku służby wojskowej przez obywateli, zakresem uprawnień i świadczeń żołnierzy z tytułu pełnienia służby wojskowej oraz określających w ramach tej filozofii sposób pozyskiwania zasobów osobowych i zasad administrowania nimi.
Na początku 2009 r. znowelizowano ustawę o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (ustawa z dnia 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz.U. z dnia 11 lutego 2009 r. Nr 22, poz. 120), która wprowadziła nowe zasady oceny zdolności obywateli do służby wojskowej. Zrezygnowano z poboru, zmieniono zasady rejestracji i wprowadzono nową jakościowo instytucję „kwalifikacji wojskowej”. W obiegu prawnym przestało funkcjonować pojęcie poborowego. Umożliwiło to uregulowanie stosunku do służby wojskowej wszystkim osobom, podlegającym dotychczas obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej, przez przeniesienie ich do rezerwy.
Zasadnicze znaczenie dla procesu profesjonalizacji mają dokonane kolejne w 2009 r. zmiany ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw – Dz. U. z dnia 30 września 2009 r. Nr 161, poz. 1278) oraz ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (ustawa z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz.U. z dnia 28 maja 2009 r. Nr 79, poz. 669), które wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2010 r., tzw. „duże nowelizacje”. Wprowadzają one rozwiązania umożliwiające pełną profesjonalizację stanów osobowych Sił Zbrojnych, w tym powoływanie do służby wojskowej kobiet na ogólnych zasadach. Nastąpi zawieszenie obowiązku odbywania zasadniczej służby wojskowej, form jej równoważnych i zastępczych oraz wprowadzenie zawodowej służby kontraktowej i służby przygotowawczej. Należy w tym miejscu podkreślić, że dotychczasowe obowiązkowe formy służby wojskowej pozostają nadal w przepisach prawa. W przypadku zagrożenia bezpieczeństwa Państwa ich uruchomienie będzie mogło nastąpić na podstawie rozporządzenia Prezydenta RP na wniosek Rady Ministrów. Nowym elementem w Siłach Zbrojnych będzie ochotnicza służba żołnierzy rezerwy na przydziałach kryzysowych. Żołnierze ci, o znacznej dyspozycyjności, tworzyć będą Narodowe Siły Rezerwowe, wzmacniające Siły Zbrojne w sytuacjach kryzysowych. Przyjęte rozwiązania umożliwiają przejście do armii zawodowej do dnia 31 grudnia 2009 r. poprzez przyjęcie podoficerów i szeregowych nadterminowej zasadniczej służby wojskowej - spełniających wymagania do powołania do zawodowej służby wojskowej - do tej służby, pełnionej jako służba kontraktowa. Zgodnie z aneksem do Programu Rozwoju Sił Zbrojnych na lata 2007-2012 działania te spowodują osiągnięcie zakładanej przez Rząd liczebności Sił Zbrojnych RP na poziomie do 100 tys. żołnierzy zawodowych i służby kandydackiej oraz rozpoczęcie w drugiej połowie 2010 r. procesu naboru żołnierzy rezerwy do Narodowych Sił Rezerwowych, osiągając na koniec przyszłego roku poziom do 10 tys. żołnierzy. Natomiast w 2011 roku planuje się zwiększenie liczby żołnierzy Narodowych Sił Rezerwowych do 20 tys. co skutkuje osiągnięciem zakładanej przez Rząd liczebności tej formy służby.
Pakiet przepisów uzupełnia projekt nowelizacji ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz nowa ustawy o dyscyplinie wojskowej.
Ustawa z dnia 9 października 2009 r. o dyscyplinie wojskowej – Dz. U. z 2009 r. Nr 190, poz. 1474, pozwala m.in. na wzmocnienie oddziaływania przełożonych – poprzez modyfikację katalogu wyróżnień i kar, uproszczenie procedur reagowania dyscyplinarnego i ograniczenie dokumentacji dyscyplinarnej, rozszerzenie zakresu działania ustawy - także na czas „W”, uwzględnienie w przepisach specyfiki kształtowania dyscypliny w misjach poza granicami kraju oraz nadanie uprawnień przełożonych dyscyplinarnych dowódcom drużyn (równorzędnym). Ustawa ta wejdzie życie z dniem 1 stycznia 2010 r.
Ponadto, trwają prace nad nowelizacją ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, która umożliwi stworzenie mechanizmów pozwalających żołnierzom poszczególnych form służby na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, m.in. poprzez przydział kwatery na czas służby, zakwaterowanie w internacie lub przyznanie świadczenia pieniężnego umożliwiającego wynajem mieszkania na wolnym rynku. Przewiduje się również możliwość zakwaterowania na terenie jednostki wojskowej (okrętu). Aktualnie nad tą ustawą trwają prace w Sejmowej Komisji Obrony Narodowej. Zakłada się, że zgodnie z planem prace parlamentarne nad tą ustawą zakończą się do końca tego roku.
W trakcie realizacji są też prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Został on przygotowany w związku z potrzebą dostosowania struktur i właściwości miejscowych terenowych organów administracji wojskowej do ich nowych zadań. Projekt ten, zgodnie z decyzją Ministra Obrony Narodowej zakłada zniesienie Okręgów Wojskowych oraz Wojewódzkich Sztabów Wojskowych i utworzenie 4 Regionalnych Sztabów Wojskowych wraz z delegaturami wojewódzkimi. Aktualnie projekt tej ustawy został skierowany do uzgodnień międzyresortowych. Zgodnie z planem zakłada się, że ustawa ta wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2012 r.
Wejście w życie tych ustaw wiąże się z koniecznością przygotowania, na podstawie zawartych w nich upoważnień, kilkudziesięciu aktów wykonawczych (rozporządzeń, zarządzeń, decyzji), w szczególności dotyczących spraw socjalnych, finansów i pragmatyki służbowej (szczegółowy stan prac nad tymi aktami prawnymi jest w dyspozycji Departamentu Prawnego MON).
Na podstawie dokonanej, cytowanej wcześniej nowelizacji ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw, po raz pierwszy w 2009 r. przeprowadzono kwalifikację wojskową, a jej wyniki mają bezpośredni wpływ na realizację zasadniczego celu gromadzenia, zweryfikowanych pod kątem stanu zdrowia fizycznego i psychicznego, zasobów osobowych na rzecz całego systemu obronnego państwa - zarówno w czasie pokoju, jak i na czas mobilizacji i wojny. Przeprowadzenie kwalifikacji wojskowej zrealizowane zostało przez 16 wojewódzkich i 392 powiatowych komisji lekarskich. W pracach tych komisji wzięło udział ponad 2 tys. lekarzy i średniego personelu medycznego oraz zaangażowanych zostało także około 600 żołnierzy zawodowych – przedstawicieli wojskowych komendantów uzupełnień. Z liczby 264,4 tys. osób, które stawiły się do kwalifikacji wojskowej, powiatowe komisje lekarskie wydały orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej w stosunku do 264,3 tys. osób. Osoby, które stawiły się do kwalifikacji wojskowej, wojskowi komendanci uzupełnień przenieśli z urzędu do rezerwy. Podczas kwalifikacji wojskowej, prowadzona była także intensywna kampania promocyjna Sił Zbrojnych, w rezultacie czego wojskowi komendanci uzupełnień zaewidencjonowali ponad 18 tys. osób deklarujących zamiar pełnienia zawodowej służby wojskowej.
W wyniku podjętych w 2009 r. działań organizacyjno – legislacyjnych osiągnięto liczebność Sił Zbrojnych (na dzień 10.12.2009 r.) na poziomie ponad 98,5 tys. żołnierzy zawodowych i służby kandydackiej. Najistotniejsze w br. było pozyskanie żołnierzy – ochotników do korpusu szeregowych zawodowych, którzy zastąpili żołnierzy obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej. W 2009 r. pozyskano do korpusu szeregowych zawodowych ponad 15 tys. żołnierzy i w efekcie korpus ten osiągnął - zgodnie z planem - liczebność ponad 30 tys. żołnierzy. Do końca br. trwa procedura przyjęcia ok. 1 tys. ochotników do tego korpusu kadry, przede wszystkim spośród żołnierzy służby nadterminowej i żołnierzy rezerwy.
Zgodnie z założeniami Rządu, zasadnicze zadania związane z profesjonalizacją Sił Zbrojnych w 2010 r. obejmować będą następujące przedsięwzięcia:
- kontynuowanie prac nad przygotowaniem aktów wykonawczych do nowelizowanych ustaw,
- doskonalenie systemu kwalifikacji wojskowej,
- prowadzenie naboru kandydatów do zawodowej służby wojskowej, zwłaszcza w korpusie szeregowych zawodowych oraz zakończenie przekształcania nadterminowej zasadniczej służby wojskowej w zawodową, kontraktową służbę wojskową,
- wprowadzenie edukacji dla bezpieczeństwa w miejsce przysposobienia obronnego, przygotowanie warunków do zniesienia zajęć wojskowych i likwidacji studium wojskowego w uczelniach morskich,
- przygotowanie warunków do rozpoczęcia naboru w 2010 r. ochotników do Narodowych Sił Rezerwowych spośród żołnierzy rezerwy oraz warunków do rozpoczęcia szkolenia w ramach służby przygotowawczej,
- zmiany struktur organizacyjnych Sił Zbrojnych, związane z ich profesjonalizacją, w tym przeprowadzenie reformy terenowych organów administracji wojskowej.
Wszystkie te działania pozwalają stwierdzić, że postawione przez Rząd na rok 2009 zadanie uzawodowienia stanów osobowych Sił Zbrojnych RP zostało w pełni zrealizowane i jako jeden z elementów profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP przyczyni się do sprostania współczesnym i przyszłym wyzwaniom w dziedzinie bezpieczeństwa.